Sprawdź swój kredyt we frankach!

Od dłuższego czasu głośnym tematem są tzw. kredyty frankowe, czyli kredyty hipoteczne udzielone we frankach szwajcarskich. Nie wszystkie, ale pewna część tych umów, jak się okazało, zawiera niedozwolone postanowienia umowne. Niekiedy prowadzić może to nawet do nieważności całej umowy kredytowej.

Newsletter

Co zrobić w sytuacji, gdy analiza umowy doprowadza do wniosku, że jej postanowienia zawierają klauzule niedozwolone przez polskie prawo i zostały sformułowane w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego?

Kredyt denominowany a kredyt indeksowany

Na wstępie należy podkreślić, że dochodzenie roszczeń z tytułu klauzul niedozwolonych w umowach kredytowych dotyczy wyłącznie konsumentów, tj. osób fizycznych, które zaciągnęły kredyt na cel niezwiązany z działalnością gospodarczą lub zawodową. Następnie, konieczne jest ustalenie czy umowa jest umową kredytu denominowanego, czy kredytu indeksowanego. Od tego zależy bowiem przyszły kierunek działania. Kredyt denominowany wyrażony jest zawsze w walucie obcej, w omawianym przypadku we frankach szwajcarskich (CHF), podczas gdy w przypadku kredytu indeksowanego na umowie kredytowej widnieje kwota kredytu wyrażona w złotych polskich (PLN).

Kolejnym krokiem powinna być analiza postanowień umowy kredytowej, która polega na ustaleniu, czy znajdują się w niej niedozwolone postanowienia umowne. Zalicza się do nich następujące klauzule:

  1. klauzulę indeksacyjną w przypadku kredytu indeksowanego i klauzulę waloryzacyjną w przypadku kredytu denominowanego – przeliczają kredyt według kursu waluty obcej ustalanego w sposób dowolny przez bank. Przewalutowanie kredytu prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia banku kosztem kredytobiorcy (tzw. spready);
  2. klauzulę zmiennego oprocentowania – przelicza oprocentowanie w sposób dowolny, ustalony przez bank, gdy kredytobiorca nie wie na jakich zasadach następuje zmiana oprocentowania (niejasne postanowienia umowne);
  3. klauzulę ubezpieczenia niskiego wkładu władnego – dotyczy to sytuacji, w których kredytobiorca nie został poinformowany o warunkach ubezpieczenia, zdarzeniach objętych ochroną, konsekwencjach, a także wtedy, gdy umowa nie wskazuje jasnych kryteriów kiedy i na jaki okres ubezpieczenie zostanie przedłużone lub nie przewiduje zwrotu składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia;
  4. klauzulę podwyższonej marży – dotyczy tych klauzul, w których banki stosują wobec kredytobiorcy podwyższoną marżę kredytu od chwili wpisu hipoteki do księgi wieczystej do czasu dostarczenia do oddziału banku dokumentów dot. tego wpisu, bez zastrzeżenia zwrotu pobranej kwoty. Banki co do zasady mogą stosować podwyższoną marżę, ponieważ ponoszą ryzyko związane z tym, że hipoteka nie zostanie wpisana do księgi wieczystej nieruchomości, ale z chwilą uzyskania tego wpisu nie ponoszą już ryzyka w żadnym stopniu. Zatem moment dostarczenia przez kredytobiorcę do banku odpisu postanowienia o wpisie hipoteki nie ma żadnego znaczenia, a podwyższona marża stanowi w tym przypadku klauzulę niedozwoloną, chyba że bank zastrzegł w umowie zwrot pobranej marży kredytobiorcy po dostarczeniu dokumentów.

Powyższe klauzule umowne są niedozwolone przede wszystkim ze względu na dowolność banku w ustalaniu kursu waluty i oprocentowania, kształtowanie praw i obowiązków kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i naruszający w sposób rażący ich interesy, jak również ze względu na brak równoważności świadczeń.

Odfrankowienie kredytu w przypadku kredytu indeksowanego

W przypadku kredytu indeksowanego, co do zasady nawet w przypadku stwierdzenia, że w umowie kredytowej występują wszystkie powyższe niedozwolone klauzule umowne, nie sposób wnosić o stwierdzenie nieważności umowy.

Zgodnie z art. 353 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025) zobowiązanie powinno określać przedmiot świadczenia. Z kolei zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2187), w umowie kredytowej musi być określona konkretna kwota środków pieniężnych. W sytuacji, gdy umowa zawiera niedozwolone postanowienie umowne, postanowienie to nie wiąże konsumenta, a strony związane są umową w pozostałym zakresie, o ile umowa może dalej istnieć bez wyeliminowanej klauzuli umownej (art. 385¹ § 2 Kodeksu cywilnego).

Stwierdzenie nieważności kredytu denominowanego

W przypadku wyeliminowania niedozwolonej klauzuli indeksacyjnej, przeliczającej kwotę kredytu na CHF według kursu kupna, a następnie z powrotem poszczególne raty kredytu do PLN według kursu sprzedaży, nadal mamy określony przedmiot świadczenia, tj. kwotę kredytu wyrażoną w umowie w PLN. W związku z tym, kredytobiorca może żądać tzw. odfrankowienia kredytu, które polega na zwrocie nadpłaconych rat kredytu.

W takiej sytuacji traktujemy umowę, jakby nie było w niej postanowień niedozwolonych (art. 385¹ § 2 Kodeksu cywilnego). Kredyt udzielony w CHF uznaje się jako kredyt udzielony w PLN, według zachowanego oprocentowania po kursie z dnia uruchomienia kredytu. Frankowiczom przysługuje roszczenie o zwrot nadpłat z tytułu poszczególnych rat kredytu wynikających z różnicy między rzeczywiście dokonaną spłatą a faktyczną należnością na rzecz banku wraz z wnioskiem o ustalenie wysokości pozostałego do spłaty kredytu i wysokości poszczególnych rat (na przyszłość).

W przypadku kredytu denominowanego, kredytobiorca ma już możliwość dochodzenia unieważnienia całej umowy kredytowej. Dotyczy to sytuacji, gdy niedozwoloną klauzulą w umowie będzie klauzula waloryzacyjna, przeliczająca kwotę kredytu w CHF do PLN. W takiej sytuacji bowiem, skoro zgodnie z art. 385¹ § 2 Kodeksu cywilnego niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta a strony związane są umową w pozostałym zakresie, umowa kredytowa nie może istnieć bez określonego przedmiotu świadczenia (art. 353 Kodeksu cywilnego), ani bez określonej kwoty środków pieniężnych (art. 69 ust. 1 Prawa bankowego). Gdy wyeliminujemy z umowy niedozwoloną klauzulę waloryzacyjną nie mamy już określonego przedmiotu świadczenia ani wskazanej kwoty środków pieniężnych przekazywanych kredytobiorcy przez bank. Kwota kredytu może co prawda być wyrażona w walucie obcej, niemniej jednak w przypadku kredytu denominowanego kwota kredytu wyrażona w umowie w CHF nie jest rzeczywistą kwotą, którą otrzyma kredytobiorca. Zależy to bowiem od kursu sprzedaży waluty obcej. W takiej sytuacji, gdy nie mamy określonego przedmiotu świadczenia, zawarta umowa kredytowa jest nieważna i kredytobiorca może dochodzić ustalenia jej nieważności i zwrotu całości wpłaconych z tytułu kredytu rat kapitałowo-odsetkowych. Co prawda, z chwilą uprawomocnienia się wyroku unieważniającego umowę kredytu, kredyt ulega zamknięciu, a cała niezapłacona dotychczas kwota kredytu staje się natychmiast wymagalna. Nie stanowi to, jednakże, przeszkody do rozłożenia na raty pozostałej do zapłaty kwoty, zgodnie z art. 320 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1360).

Jakie są szanse?

Wciąż kształtująca się linia orzecznicza sądów powszechnych i nastawienie społeczne niosą ze sobą nadzieję dla frankowiczów. Coraz więcej jest korzystnych dla kredytobiorców wyroków, także w II instancji (np. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi, III Wydział Cywilny Odwoławczy, z dnia 18.06.2018 r., sygn. akt: III Ca 76/18; wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, XXVII Wydział Cywilny-Odwoławczy, z dnia 16.01.2018 r., sygn. akt: XXVII Ca 963/17). Niemniej jednak, wciąż widoczne są rozbieżności w orzecznictwie.

W dniu 3 kwietnia 2017 r. Rzecznik Finansowy wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o podjęcie uchwały mającej na celu m.in. rozstrzygnięcie istniejących w orzecznictwie sądów rozbieżności co do wykładni praca w odniesieniu do niedozwolonego charakteru postanowień umów kredytowych. Przedmiotowa uchwała nie została jeszcze podjęta, ale należy stwierdzić, że będzie stanowić przełom w dochodzeniu roszczeń z tytułu kredytów frankowych.


Czytaj również: VAT na suplementy w 2019 roku bez zmian
LinkedIn
Facebook